سارا قاسمي‌

۱۰ مهر ۱۳۸۴

عكسي‌ كه‌ در دورافتاده‌ترين‌ زاويه‌ ديد كتابفروشي‌ بر ديوار چسبانده‌ شده‌ نظرم‌ را به‌ خود جلب‌ مي‌كندأ 15 تا 20 كودك‌ با لباس‌هايي‌ يكدست‌ كه‌ در ميان‌ آنها مردي‌ با صورتي‌ زمخت‌، استخواني‌ و كمي‌ هم‌ جدي‌ نمايان‌ است‌. نزديكتر مي‌شوم‌، به‌ گمانم‌ تصوير اين‌ مرد را در جايي‌ ديده‌ باشم‌. از شواهد پيداست‌ كه‌ بايد به‌ مدت‌هاي‌ دور باز گردد. بيشتر دقت‌ مي‌كنم‌، آري‌ خودش‌ است‌، باغچه‌بان‌... انساني‌ كه‌ عزمش‌ را جزم‌ كرده‌ بود تا به‌ گلهايي‌ كه‌ فقط‌ با چشمانشان‌ حرف‌ مي‌زنند و نه‌ با لغات‌، زندگي‌ ببخشد.

«ميرزا جبار عسگرزاده‌» )جبار باغچه‌بان‌( در سال‌ 1264 خورشيدي‌ در ايروان‌ متولد شد. در روزگار جواني‌، خبرنگار نشريات‌ قفقاز و همچنين‌ از فكاهي‌نويسان‌ و شاعران‌ روزنامه‌ فكاهي‌ «ملانصرالدين‌» بوده‌ است‌. «باغچه‌بان‌» در سال‌ 1291 به‌ مديريت‌ نشريه‌ فكاهي‌ «لك‌لك‌» در شهر ايروان‌ منصوب‌ شد. او پس‌ از آغاز جنگ‌ جهاني‌ اول‌ و تعطيلي‌ نشريه‌ به‌ شهر مرند رفت‌ و در مدرسه‌ احمديه‌ با حقوق‌ ماهيانه‌ 9 تومان‌، شغل‌ آموزگاري‌ را پيشه‌ كرد.

اولين‌ گام‌ در آموزش‌ و پرورش‌ كودكان‌ استثنايي‌ پيش‌ از هشتاد سال‌ قبل‌ در ايران‌ آغاز شد. نخستين‌ فعاليت‌ها در بخش‌ آموزش‌ و پرورش‌ نابينايان‌ از سال‌ 1299 هجري‌ شمسي‌ توسط‌ شخصي‌ به‌ نام‌ ارنست‌ كريستوفل‌ اهل‌ كشور آلمان‌ در شهر تبريز با جذب‌ پنج‌ دانش‌آموز آغاز گرديد. مرحوم‌ باغچه‌بان‌ در همين‌ سال‌ كتاب‌ الفباي‌ آسان‌ را چاپ‌ كرده‌ و در سال‌ 1303 در شهر تبريز، نخستين‌ كودكستان‌ را در ايران‌ تاسيس‌ كرد و آن‌ را باغچه‌ اطفال‌ ناميد و يك‌ كلاس‌ هم‌ به‌ منظور تعليم‌ كودكان‌ ناشنوا داير كرد.

باغچه‌بان‌ را بايد اولين‌ كسي‌ دانست‌ كه‌ در ايران‌، آموزش‌ سمعي‌ بصري‌ را به‌ دستگاه‌ آموزش‌ كشور وارد كرد. وي‌ براي‌ اولين‌ بار به‌ فكر تعليم‌ و تربيت‌ كودكان‌ ناشنوا افتاد. در ابتداي‌ كار همه‌ او را مورد تمسخر قرار مي‌دادند، اما او در مدت‌ يك‌ سال‌ موفق‌ شد به‌ سه‌ كودك‌ ناشنوا، خواندن‌ و نوشتن‌ بياموزد تا بدين‌ ترتيب‌ به‌ همگان‌ نشان‌ دهد كه‌ مي‌تواند. كافي‌ است‌ بدانيم‌ 1\5 درصد افراد جامعه‌ ما را ناشنوايان‌ و سخت‌شنوايان‌ تشكيل‌ مي‌دهند، آن‌ موقع‌ است‌ كه‌ به‌ باغچه‌بان‌ مي‌باليم‌.

«ؤمين‌ باغچه‌بان‌» درباره‌ پدرش‌ مي‌گويد: «خانواده‌ ما از حداقل‌ امكانات‌ برخوردار بود. ما دو اتاق‌ داشتيم‌ كه‌ يكي‌ از آنها كلاس‌ درس‌ بود. شبها، پدر ميز و صندلي‌ها را جمع‌ مي‌كرد تا من‌ و خواهر و برادرم‌ آنجا بخوابيم‌. صبح‌ها در همان‌ حالت‌ خواب‌ ما را در آغوش‌ مي‌گرفت‌ و به‌ اتاق‌ ديگر مي‌برد و صندلي‌ها را براي‌ آمدن‌ شاگردانش‌ مي‌چيد...»

مرحوم‌ باغچه‌بان‌ فعاليت‌ آموزشي‌ خود را در شهر شيراز بمدت‌ شش‌ سال‌ و پس‌ از آن‌ در تهران‌ ادامه‌ داد و نخستين‌ دبستان‌ ناشنوايان‌ را در چهارراه‌ حسن‌آباد در خانه‌يي‌ محقر تاسيس‌ كرد.

وي‌ پس‌ از اختراع‌ آموزش‌ دستي‌، در حين‌ تعليم‌ و تربيت‌ به‌ روش‌ ديگري‌ دست‌ يافت‌ كه‌ امروزه‌ آن‌ روش‌ به‌ نام‌ روش‌ تركيبي‌ معروف‌ است‌.

جبار باغچه‌بان‌ اولين‌ مولف‌ و ناشر كتاب‌ كودك‌ در ايران‌ است‌. او از سال‌ 1307 ش‌ علي‌رغم‌ دشواري‌هاي‌ فراوان‌ چاپ‌ و كليشه‌، چاپ‌ كتاب‌هاي‌ ويژه‌ كودكان‌ را با نقاشي‌هايي‌ كه‌ خود مي‌كشيد آغاز كرد و گفتني‌ است‌ كه‌ يكي‌ از كتاب‌هاي‌ وي‌ نيز با عنوان‌ «بابا برفي‌» توسط‌ كانون‌ پرورش‌ فكري‌ كودكان‌ و نوجوانان‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ و شوراي‌ جهاني‌ كتاب‌ كودك‌ آن‌ را به‌ عنوان‌ بهترين‌ كتاب‌ كودك‌ انتخاب‌ كرد.

وي‌ كتاب‌هاي‌ ديگري‌ همچون‌ كتاب‌ حساب‌ ويژه‌ و كتاب‌ آموزش‌ كر و لال‌ها را به‌ رشته‌ تحرير در آورده‌ است‌.
از كشفيات‌ باغچه‌بان‌ مي‌توان‌ به‌ روش‌ شفاهي‌ در تعليم‌ ناشنوايان‌، اختراع‌ گوشي‌ استخواني‌ يا تلفن‌ گنگ‌، كشف‌ خواص‌ صوت‌ها و تقسيم‌بندي‌ آنها، تهيه‌ وسايل‌ مختلف‌ بصري‌ براي‌ تدريس‌ ناشنوايان‌، اختراع‌ گاه‌نما و... اشاره‌ داشت‌.
سرانجام‌ پس‌ از 81 سال‌ زندگي‌ در سال‌ 1345 خورشيدي‌ پدر دلسوز ناشنوايان‌ ديده‌ از جهان‌ فروبست‌ و وي‌ را در شهر ري‌ در ملك‌ شخصي‌اش‌ به‌ خاك‌ سپردند.